ADIM ADIM TARİHİ YARIMADA: ZEYREK

2. Hafta (18 Eylül 2021)  ZEYREK Tayfun Nasuhbeyoğlu

İstanbul dünya başkenti bir şehir. Uzun yıllardır özellikle adım adım, sokak sokak Tarihi Yarımada denilen bölgeyi gezmek istemişimdir. Tarihi Yarımada -herkesin bildiği üzere- surlar içerisinde kalan bölüme deniliyor. Bir çok yerini biliyoruz. Bir kaç kez de gurup halinde bazı bölgelerini gezdik. Buna rağmen görmediğimiz, gezmediğimiz bir çok yeri var. Bu sebeple Tarihi Yarımayı gezdik diyebilmek için adım adım ilerlemek lazım. Tarihi Yarımada bölgesinin özel olarak korunması gerekirdi. Ancak İstanbul Üniversitesi ana kapısı üzerindeki tuğrayı dahi sökecek kadar İslam’a, tarihe, coğrafya ve halkına uzak zihniyetten bunu beklemek abesle iştigal olurdu.

Tarihi Yarımadanın tamamını gezmeye, fotoğraflamaya ve hatta yazmağa bu kez kararlıyız, Allah’ın izniyle… Gezi için cumartesi günlerini seçtik. Artık her hafta sabah erkenden hanım, Zeynep ve ben yollara düşecek, öğlen saatine kadar tarihin izini sürecektik. Tarihi yarımada gezisine ilk olarak Zeyrekten başladık. Zeyrekten başlamamızın özel bir sebebi yok.

Aracımızla Eyüp-Eminönü güzergahını izleyerek imç bloklarının olduğu Unkapanı kavşağından sağa doğru dönüyoruz. Molla Zeyrek tabelasını izleyerek sağa yokuş yukarı çıkıyoruz. Aracımızı uygun bir yere park ettikten sonra yürüyerek bölgeyi gezmeye başlıyoruz.

MOLLA ZEYREK CAMİİ

Molla Zeyrek Cami kiliseden dönüştürülmüş. Doğu Roma döneminde kilise eğitim kompleksi olarak yapılmış. Sultan Fatih Mehmet Han İstanbul’u fethettiğinde ilk külliye olarak bu yapıları kullanmış. Külliye camii, derslikler, şifahane ve aşevi gibi unsurları içine almış. Fatih Camii ve Külliyesi yapıldıktan sonra Molla Zeyrek Camii sadece camii hizmeti vermeye devam etmiş. Cami ismini Külliyenin baş muallimi Molla Zeyrek‘ten almış.

Sabah erken saatler olduğundan ortam sakin. Zeyrek Camii uzun yıllar kapalı kalmıştı. Restore edildikten sonra ibadete açıldı. Çevre düzenlemesi yapıldı. Hemen caminin yanında unkapanı caddesine bakan tarafta Fatih Belediyesi Sosyal Tesisleri bulunmaktadır. Nezih bir ortamda çayınızı yudumlayabilirsiniz.

Cami dış kısmı ve iç kısımları bakımlı. Cami içi klasik kilise kubbeleri olan bir yapı. Mihrap ve Minber ilavesi yapılmış. Kubbeler klasik cami süslemesi ile işlenmiş. Hüsnü Hat yazıları camiye güçlü bir İslami hava katıyor. Cami deki sütunları Doğu Roma (Bizans) mimarisi. Mekan dışarıdan yeterince ışık alıyor. Üst kata çıkıyoruz. Üstten fotoğraf çekiyoruz.

ZEMBİLLİ ALİ CEMALİ EFENDİ TÜRBESİ

Molla Zeyrek Camiini ziyaret ettikten sonra cami avlusunu geziyoruz. Hemen arka tarafından bulunan Fatih Belediyesine ait Sosyal Tesiste eşimle ben çayımızı yudumlarken Zeynep ise limonatasını içiyordu. Çay faslından sonra tesisin bahçesinden çevreyi inceliyoruz. Bahçenin köşesinde 1-TL ile çalışan dürbünden Zeynep etrafı bakıyor. Ancak çocuklar ve boyu kısa olanlar için dürbün yüksekte kalıyor. Aşağı doğru indirdiğinizde sadece gökyüzünü görebiliyorsunuz. Bu sebeple Zeynebi yukarı kaldırdık. Ne kadar görebildiyse artık… Dürbünün yanında büyükçe bir harita bulunuyor. Sırtınızı sosyal tesise döndüğünüzde gördüğünüz alanın birebir aynısı fotoğrafı bulunuyor. Üzerinde tarihi yapıların ve diğer bazı yapıların isimleri yer alıyor. Çok güzel düşünülmüş. Sosyal tesis bahçesinden Zeyrek Camiinin fotoğrafını çekebilirsiniz. Çok güzel görünüyor. Tesisten çıkıp sola döndüğümüzde 50 metre sonra yokuş aşağı iniyorsunuz. Sokağın sağında Şeyhülüslam Zenbilli Ali Cemali Efendi‘nin türbesi bulunmaktadır.
Türbenin penceresinde yatan yavru kedilerin fotoğrafını çekip türbenin bahçesine girdik. İçerisinde mezarlıklar ve bir vakfın merkez binasının bulunduğu kapısı kapalı küçük bir yapı var. Zenbilli Ali Cemali hazretleri, Bayazıd, Yavuz ve Kanuni dönemlerinde 23 yıl süreyle kesintisiz şeyhülislamlık yapmış ünlü bir alimdir. Zenbilli lakabı insanlar sorularını rahat sorabilsinler diye evinin penceresinden zembil sarkıtırmış. İnsanlarda sorularını yazıp bu zenbile korlarmış. Bu sebeple Zenbilli lakabı ile anılmış. Mekanı cennet olsun. Dua edip çıkıyoruz.

MEHMET EMİN TOKADİ HAZRETLERİ
AYRINTILI BİLGİ İÇİN
İSLAM ANSİKLOPEDİSİ İLGİLİ MADDESİ

Yokuşun sonundan sola dönüyoruz. Aşağı doğru iniyoruz. sol yanımızda yeşile boyalı garip bir mezarlık görüyoruz. Tabelasında “Medine-i Münevvere de Es-seyit Eşrefzade Pir Muhammed Hz. Ruhuna el fatiha” yazıyordu. Ancak aynı mezarın diğer ucuna asılan başka bir tabelada ise “Medine-i Münevvereden Seyyid Hasan Efendi” yazıyordu. Yazı da ismi geçen zatın Yavuz döneminde Eşrefzade ünvanını aldığını asıl mezarının Piri Mehmet Paşa Camii bahçesinde olduğunu burasının “makam” olduğunu öğreniyoruz. Yola devam ediyoruz. Bu sefer sağımızda bir mezar görüyoruz. Tabelasında Nevres Ağa ibaresi olan kabre rastlıyoruz. Solumuzda restore edilmiş ahşap görünümlü 2-3 katlı binalar güzel gözüküyor. Zeyrek Mehmet Paşa Sokakta ilerliyoruz. 100-150 metre sonra Piri Mehmet Camii ve Tokadi Hazretlerinin de mezarının bulunduğu avluya giriyoruz. Girişte solda diğer mezarlıklardan daha gösterişli Mehmet Emin Tokadi Hazretlerinin Haziresi sizleri karşılar. Piri Mehmet Paşa Kabristanında metfun olan Tokadi Hazretleri isminden de anlaşılacağı üzere Tokat’ta doğmuş 1689 yılında İstanbul’a gelerek Piri Paşa Medresesine yerleşmiş müderris, şair, hattat alim bir şahsiyettir.

Piri Mehmet Paşa Camii küçük, şirin, kısa minareli bir camii. Tavanı, mihrap ve minberi ahşaptan yapılmış. Bahçesi geniş, önü açık manzaralı. Ancak bir kısım küçük camilerde duvarlarda jiletli tel kullanımı yaygın. Hatta bu camide ağacın etrafını jiletli tel ile çevirmişler. Allah korusun kazayla düşseniz ya da görmeseniz vay halinize.

Piri Mehmet Efendi Camiinden ayrılarak Zeyrek Mehmet Paşa sokaktan yukarı doğru çıkıyoruz. Oldukça dar bir sokak. Sokaklardan geçtikten sonra Cami Sokağın köşesinde küçük bir cami, Kasap Demirhun Camii yer alıyor. Cami öğleden önce olduğu için kapalı idi. Tabelasında: “Fatih döneminde kasapbaşı olan ni’me’l ceyşten Timurhan oğlu Hacı Ali Ağa tarafından H.867 / M.1462 tarihinde yaptırılmıştır. 1900 ve 1908 yıllarında tamirat geçiren cami, 1964 yılında halkın yardımıyla yeniden yapılmıştır. Ducarları kâgir çatısı ahşap caminin banisi hazirede medfundur” yazmaktadır. Cami avlu duvarları yüksek, demir korluklar ve üzeri jiletli tel ile çevrilmiş.

Bu gezimizde merkez Molla Zeyrek Cami almış olacağız ki tekrar döndük dolaştık yine Molla Zeyrek Camii önüne çıktık. Aracımız park ettiğimiz noktaya doğru hareket ettik. Yolda restore edilmiş ahşap binalar güzel görüntü oluşturuyor. Yine İstanbul Hazireleri çalışması kapsamında kabirlerin yanına tabelalar konmuş. Estetik bir çalışma. İbadethane Sokaktan aşağı doğru inerken sağda bu kabirlerden Abdulkadir Dede Kabrine rastlıyoruz. Yine Fatih’in Hocalarından Eşşeyh Şemseddiyn yazılı kabrini Çırçır Caddesine açılan Hacı Hasan Sokağının köşesinde görüyoruz. Hacı Hasan Cami köşesinde mahsun kalmış çeşmemiz fotoğraf karemize takılıyor. Sokaktan sola döndüğümüzde Parmaklık Sokak üzerinde bulunan girişten girerek Sinan Ağa Hacı Hasan Camiine ulaşıyoruz. Diğer mahalle mescitlerine göre daha büyük, bahçesi de daha geniş. Cami minaresi uzun kiremit renkli ve beyaz taşlarla baklava örgülü desen verilmiş. Cami duvarında bulunan tabelada cami hakkında bilgi verilmiş. (Bahçe kapısında yazılı olan Sinan Ağa ifadesi başka tabelalarda geçmiyor. Google Earth da da Hacı Hasan Camii olarak kayıtlı) Tabelada, “Hacı Hasan’ın oğlu Rumeli Kazaskeri Mehmet Efendi tarafından yaptırılan caminin yapım tarihinin kesin olarak bilinmediği, 1505 tarihine ait vakfiyesi mevcut olduğu, Evliya Çelebi mimarının Mimar Sinan olduğunu yazmaktadır. Günümüze ulaşmayan bir mektebi ve medresesi olduğu bilinmektedir.”


Bu günlük gezimizi Hacı Hasan Caminin karşısında onarılmış tarihi dokuya uygun binaları fotoğraflayarak bitiriyoruz. (Hasan Baba Sk -Küçük Mektepli Sk kesişim)

BAZI SOKAK İSİMLERİ

HANGİ MAHALLELERDEN GEÇTİK? ZEYREK, CİBALİ

GEZİ GÜZERGAHI: -MOLLA ZEYREK CAMİİ, -MOLLA ZEYREK SOSYAL TESİSLERİ, -ZEMBİLLİ ALİ CEMALİ EFENDİ TÜRBESİ, -SEYYİD EŞREFZADE PİR MUHAMMED HAZRETLERİ KABRİ, (Seyyid Hasan Efendi Kabri), -NEVRES AĞA KABRİ, -PİRİ MEHMET PAŞA CAMİİ, -MEHMET EMİN TOKADİ HAZRETLERİ KABRİ, -KASAP DEMİRHUN CAMİİ, -ABDULKADİR DEDE KABRİ, -ŞEYH ŞEMSETTİN EFENDİ KABRİ, -TARİHİ ÇEŞME, -HACI HASAN CAMİİ